YE 128.

De Werf Vooruit Het verhaal begint in 1914. In dat jaar wordt De Slenk gebouwd als bouwnummer 102 door de Werf Vooruit. Opdrachtgever waren Cornelis en Hendrik Klos uit Yerseke. De Werf Vooruit stond sinds 1903 onder leiding van Cees Stapel . Deze Stapel begon zijn carrière als hoteleigenaar/kastelein en ontwikkelde zich in de loop van zijn leven tot een belangrijke Nederlandse ondernemer scheepsbouwer . Hij schakelde nog in het zelfde jaar dat hij de werf overnam over van houtbouw naar scheepsnieuwbouw in het ijzer. Hij was een succesvol en maatschappelijk betrokken ondernemer en bouwde de werf uit tot een bedrijf met nationale allure. Vanaf 1921 kreeg de werf een tweede vestiging in Spaarndam. Van 1917 tot 1935 was Kees Stapel voorzitter van de Centrale Bond van Scheepsbouwmeesters in Nederland. In 1912 bouwt de Werf Vooruit als bouwnummer 71 zijn eerste motormosselaak voor Alphons Wijne uit Philippine. Wanneer de aannemer Stapel in 1903 de failliete houtwerf van Lastdrager koopt - waaronder meer Wieringer bollen werden gebouwd - is het de bedoeling het terrein voor huizenbouw te bestemmen. Maar (ook) in die periode lijkt de bouw van huizen geen perspectieven te bieden, zodat wordt besloten de werfactiviteiten voort te zetten waarbij snel op ijzer wordt overgeschakeld. In 1936 stopte de werf in Enkhuizen en werd verplaatst en voortgezet als Spaarndammer Scheepswerf Stapel N.V. te Spaarndam. Het onvolledig archief van de werf 'Vooruit' berust bij het Nederlands Scheepvaart Museum te Amsterdam

Kerninformatie

Sector: vaartuigen (water)
Type: visserij YE128, de Slenk, Mosselaak gebouwd C.Stapel 1914
Functie of soort gebruik: Mossel en oestervisserij. Voor de mossel- en oestervisserij gebruikten de vissers het schip om op de mosselpercelen het schip voor het opvissen om de mosselen. Er zou gebruik gemaakt zijn van korvisserij. Ze werkten als boeren op hun perceel. Als de mosselen verkoop klaar waren werden ze verwaterd (schoon gemaakt) en in zakken verkocht De Zeeuwse vissers haalden hun mosselzaad voor een deel uit de Waddenzenzee. Met zeewaardige schepen zoals de mosselaken met een zeebrief voeren van Zeeland buitenom naar de Waddenzee. De duur van de tocht met de nieuwe mosselaken was gemiddeld een dag korter dan met oudere houten schepen. In de laatste jaren van zijn periode in Yerseke werd de Slenk ingezet als wachtschip voor de eigenaar van de mosselpercelen. Dit om stroperij van mossels en oesters te voorkomen. In die tijd was de YE128 voorzien van een kot "stuurhuis"
Bouwjaar: 1914
Fabrikant/Producent/Werf: Werf "Vooruit" motoraak onder bouwnummer 102.
Bron: NRME

Aanvullende informatie

Geschiedenis C.Stapel en werf "Vooruit" Geschiedenis YE128 Cornelis Stapel (1869-1936) van zich spreken. Hij was hotelier, scheepsbouwer en handelaar in Enkhuizen. De boerenzoon, afkomstig uit Schellinkhout, begon als kastelein van De Roode Leeuw in Aartswoud. In 1899 kocht hij Hotel Ossen aan de Dijk in Enkhuizen, dat daarna Hotel Stapel heette. De scheepstimmerwerf van E. Lastdrager in Enkhuizen werd op 24 februari 1903 publiekelijk verkocht. Op dit werfje bij de Dromedaris werden vissersschepen gerepareerd. De Enkhuizer Bouwmaatschappij kocht het voor 10.900 gulden met de bedoeling er nieuwe huizen te gaan bouwen. Daar kwam de maatschappij op terug, huizen bleken er wel genoeg te zijn. De werf werd nieuw leven ingeblazen. Cees Stapel, één van de drie aandeelhouders, werd directeur. De werfactiviteiten worden voortgezet, waarbij snel op ijzer wordt overgeschakeld. In 1936 stopte de werf in Enkhuizen en wordt verplaatst en voortgezet als Spaarndammer Scheepswerf Stapel N.V. te Spaarndam. Toevallig was het in 1903 een goed ansjovisjaar geweest, zodat de werf een vliegende start maakte. Ook Enkhuizer vissers gingen later ijzeren aken kopen.

Geschiedenis

In totaal werden er in Nederland zo'n 30 mosselaken gebouwd. Op de werf "Vooruit" zijn in totaal 11 motormosselaken gebouwd in de periode 1903 en 1916. Er werden er 8 voor Philippine, 1 voor Yerseke en 2 voor Wieringen gebouwd. Een mosselaak is een wat bredere en achter wat vollere Lemsteraak, iets minder diepstekend dan de andere Lemsteraken. De mosselaken waren enigzins aangepast tov de Friese aken. Het laadruim werd vergroot door de mast 1 meter naar voren te plaatsen. Speciaal ingericht voor het vervoer van mosselzaad en mosselen van de Zuiderzee en de Waddenzee naar Zeeland. Een aantal Zeeuwse vissers maakte jaarlijks die tochten, om dat zaad in haar eigen percelen in Zeeland weer uit te kunnen zetten. Daar groeide de mossel verder en werd, na een aantal keren te zijn verwaterd, geoogst en verhandeld. De Lemster mosselaak bleek een snelle zeiler en een zeer hanteerbaar schip. Door hun afkomst en snelheid werden deze aken ook wel `Lemmerjachten' genoemd. Op grond van het feit dat er een flink aantal van deze schepen in Bruinisse lag, werd er ook wel over 'Bruinisser jachten' gesproken. Het woord jacht is hier in de oud-vaderlandse betekenis afgeleid van 'jagen' hetgeen `snel varen' als betekenis had. Volgens zeggen scheelde het de vissers, die naar de Waddenzee en terug voeren vanuit Zeeland ,een volle dag om deze reis te volbrengen. En ook voor het naar de markt brengen van mosselen was die snelheid natuurlijk belangrijk. Geen wonder dus dat een flink aantal Zeeuwen bij De Boer in Lemmer, Stapel in Enkhuizen, Appelo te Zwartsluis en Van Goor in Kampen een mosselaak bestelden. In Zeeland zelf kwam naar aanleiding van deze aken bij scheepsbouwers de gedachte op om hun eigen schepen, die daar geschikt voor waren, van een soortgelijke kont te voorzien. Zo ontstond o.a. de Lemmerhengst.

Cultuurhistorische waarde

nog in te vullen In een tijdsgewricht van overgang hout naar staal en de overgang zeil naar motor was de YE128 juist gebouwd en gebruikt in een overgangsfase.

Materiaal

Rondspant met huidplaten op stalen spanten gebouwd.

Ontwerper(s)

Werf "Vooruit" van Cees Stapel uit Enkhuizen. Andere werven waar gelijksoortige mosselaken werden gebouwd, De Boer in Lemmer, Appelo te Zwartsluis en Van Goor in Kampen.