2-wielige keetwagen

Van oudsher werd het onderhoud van spoor- en trambanen uitgevoerd door ploegen wegwerkers, waarbij in de meeste gevallen een ploeg verantwoordelijk was voor een bepaald baanvak. Zo ook bij de NZH, waar bijvoorbeeld de lijn van Leiden naar Scheveningen (via Voorschoten, Leidschendam, Voorburg en Den Haag) qua baanonderhoud was verdeeld in drie vakken: van Scheveningen tot Voorburg, van Voorburg tot Voorschoten Kniplaan en van de Kniplaan tot Leiden. Er waren voor deze lijn dus ook drie ploegen wegwerkers (bestaande uit vijf man), die elk de beschikking hadden over een schaftkeetwagen. Dit was een eenvoudige keetwagen,voorzien van twee grote houten spaakwielen en primair bedoeld als onderkomen voor de wegwerkers, maar daarnaast ook als opslagruimte voor hun gereedschappen. Zoals schoppen, stampers, kloppers, schiftijzers, krikken, dissels, voorhamers, een handboor, ijzeren staven en een stel A- en E-borden (om de aanvang en het einde aan te geven van het baangedeelte waar werd gewerkt). De drie schaftkeetwagens waren gestationeerd in respectievelijk Scheveningen, Voorburg en Leiden en werden van daaruit getransporteerd naar de plek langs de baan waar de werkzaamheden werden uitgevoerd. Over kortere afstanden gebeurde dit met mankracht, waarbij de keetwagen door twee man werd voortgeduwd. Daartoe werd een duwboom aangebracht tussen twee lamoenen, aan weerszijden van de toegangsdeur. Op de plaats van bestemming werd de duwboom verwijderd, omdat anders de toegangsdeur niet volledig kon worden geopend. Bij het verplaatsen werd waarschijnlijk ook gebruik gemaakt van de op alle vier hoeken van de wagen aangebrachte metalen handgrepen. Over langere afstanden gebeurde het transport op een door de tram getrokken open goederenwagen. Het merendeel van bovenstaande bijzonderheden over de schaftkeetwagens is destijds door de Tramweg Stichting (TS) opgetekend uit de mond van een oud-wegwerker van de NZH, werkzaam op het baanvak Kniplaan - Leiden. Verdere gegevens konden tot op heden niet worden achterhaald. Zo is niet bekend in welk jaar de schaftkeetwagens werden gebouwd (waarschijnlijk dateren ze van rond de eeuwwisseling) en door wie. De NZH-tramdienst eindigde in 1961. Het is niet bekend of de schaftkeetwagens tot dat moment dienst hebben gedaan. Hoe dan ook, het is opmerkelijk dat één van deze nietige, niet railgebonden voertuigjes bewaard is gebleven. Dat betreft de keetwagen die destijds in Leiden was gestationeerd, in de remise aan de Rijnsbugerweg. Bij de verbouwing van deze remise stond de keetwagen zodanig in de weg dat hij dreigde te worden gesloopt. In plaats daarvan werd hij echter overgedragen aan het sloopbedrijf uit Gouda dat de verbouwingswerkzaamheden had uitgevoerd. Zo'n 19 jaar lang stond het wagentje vervolgens op het terrein van het Goudse sloopbedrijf: buiten in de open lucht. In 1980 werd de oprichter/coördinator van de groep vrijwilligers die zich in Voorburg bezighield met de restauratie van de NZH-Boedapester B 412, getipt over het bestaan van de schaftkeetwagen. De eigenaar van het sloopbedrijf was bereid het voertuig af te staan en een bevriend transportbedrijf bracht hem over naar Voorburg, alwaar de keetwagen werd gerestaureerd. Met de komst van het NZH Vervoer Museum in Haarlem (eerst aan de Leidsevaart, daarna in de Waarderpolder) verhuisde ook de schaftkeetwagen naar deze nieuwe locaties. In het museum leidde het wagentje jarenlang een wat onopvallend bestaan, totdat in 2022 werd besloten het voertuig geheel op te knappen. Daarbij moesten ook de groten houten wagenwielen worden vervangen. Een klus die door een ambachtelijke wagenmaker op uitstekende wijze werd geklaard. Na de restauratie is de schaftkeetwagen nu een klein pareltje in de collectie van het museum dat de geschiedenis van de NZH levendig houdt.