150 jaar mobiliteit; Inleiding

In de laatste dertig jaar van de negentiende eeuw maakte Nederland een zodanig proces van versnelde verandering door op vrijwel alle terreinen – demografisch, economisch, technologisch, maatschappelijk, politiek en cultureel – dat van een breuk met het verleden en van een overgang naar een nieuw tijdperk kan worden gesproken. Kern van dit proces was de Industriële Revolutie.

De wording van het moderne Nederland betekent echter niet dat alles wat voorafging snel en volledig verdween.
Wie oog heeft voor continuïteit, ziet naast het vele nieuwe ook veel van het oude in de geschiedenis van de afgelopen 150 jaar, ook wat betreft mobiliteit. Daarom begint het verhaal met een proloog, met een korte schets van wat voorafging.

De schets van de geschiedenis van Nederland en de Nederlanders is zo veel mogelijk ingedeeld naar de volgende vier aspecten:

• leven
• wonen
• werken
• vrije tijd

Hiermee worden grofweg de demografische of bevolkingsgeschiedenis, de bewoningsgeschiedenis, de sociaaleconomische geschiedenis en de cultuurgeschiedenis aangeduid.
Ook de politieke context van de genoemde ontwikkelingen komt aan bod, meteen na de proloog als een kort, introducerend algemeen kader – wat gebeurde er met de staat Nederland vanaf het midden van de negentiende eeuw – en op andere plaatsen in de schets waar staatsvorming en politiek direct raken aan mobiliteitsgeschiedenis.

De mobiliteitsgeschiedenis is dus niet het ordenende of leidende aspect van de algemeen-historische schets, maar krijgt daarin wel bijzondere aandacht.
De chronologische en thematische indeling is soms minder strikt gehanteerd omdat belangrijke ontwikkelingen nu eenmaal niet altijd keurig passen binnen scherp afgebakende periodes en thema’s.