Dienstvaartuig 'Havendienst 2'

Historische context: Maritieme dienstverlening Rondom de scheepvaart ontstaan, vooral in en rond havens, in de loop van de tijd allerlei vormen van dienstverlening, zoals slepen, bergen, loodsen, ijs breken, brand bestrijden, betonnen, begeleiden en vast- en losmaken van de schepen aan de kade. Daarvoor worden tal van speciale dienstvaartuigen gebouwd. Veel dienstvaartuigen behoren toe aan toezichthoudende en ondersteunende overheidsdiensten, zoals de (gemeentelijke) havendiensten, Rijkswaterstaat, provinciale waterstaat, douane en politie. Maar er zijn (waren) waren ook veel particuliere bedrijven en organisaties, al zijn die wel gehouden aan een in de loop van de tijd toenemende hoeveelheid wet- en regelgeving. Net als in de scheepvaart zélf vindt bij de dienstvaartuigen voortdurende modernisering plaats. Schaalvergroting, verhoging van de efficiëncy, technische vooruitgang, nieuwe materialen, verbetering van arbeidsomstandigheden, toenemende eisen op het gebied van veiligheid en snelheid van afhandeling en specialisatie leiden er toe dat kleinere schepen en oudere schepen worden vervangen door schepen die meer aan de eisen van de tijd voldoen. Het Rotterdamse Havenbedrijf Het Rotterdamse haven- en industriegebied is eigendom van de gemeente Rotterdam. Voor het beheer, de ontwikkeling en de exploitatie van dit haven- en industriegebied werd het Gemeentelijk Havenbedrijf Rotterdam opgericht. In 2004 werd dit bedrijf verzelfstandigd in het Rotterdamse Havenbedrijf NV, met twee aandeelhouders: de gemeente Rotterdam en de Nederlandse staat. Beheer Één van de hoofdtaken van het Rotterdamse Havenbedrijf is het nautische beheer van de haven. Deze taak wordt uitgevoerd door de Directie Scheepvaart en houdt ondermeer in de effectieve, veilige en efficiënte afhandeling van het scheepvaartverkeer in de haven van Rotterdam. Een belangrijke publieke functie is het handhaven van de nautische veiligheid, de transportveiligheid en de milieuveiligheid, alsmede de calamiteitenbestrijding in haar werkgebied. De onder de Directie Scheepvaart resulterende afdeling Nautische Operaties (NO) is primair verantwoordelijk voor een veilige en vlotte afwikkeling van het scheepvaartverkeer. Het nautisch en operationeel beheer in de diverse regio's berust bij de onder de afdeling NO vallende regiokantoren Europoort, Botlek en Stad. Deze kantoren zijn o.m. verantwoordelijk voor de verkeersbegeleiding, bediening van bruggen en sluizen, inspecties en incidentenbestrijding en patrouillevaart. Wederopbouw Rotterdamse haven Na de bevrijding van de Duitsers in 1945 stond het Rotterdamse gemeentebestuur voor de ongelooflijk moeilijke taak om de verwoeste stad weer op te bouwen. De wederopbouw van de haven kreeg om voor de hand liggende redenen de hoogste prioriteit. Het Havenbedrijf speelde een voorname rol in het herstel en de uitbouw van de havenactiviteiten. Het type: het patrouillevaartuig Voor de patrouillevaart beschikt het Havenbedrijf over een aantal patrouillevaartuigen. Om haar taken naar behoren te kunnen verrichten moest na de Tweede Wereldoorlog de bestaande vloot vaartuigen snel uitgebreid worden. De naoorlogse schaarste aan fondsen, materiaal en machineonderdelen zorgde er echter voor dat pas in de tweede helft van de vijftiger jaren de vloot weer op sterkte was en dat men zich vooralsnog met tweedehandsjes tevreden moest stellen. Zo schafte in 1950 het Havenbedrijf een tweedehands motorsleepboot aan, die na aanpassing als dienstvaartuig ingezet werd, dit was de latere "Havendienst 20". Het object: Dienstvaartuig Havendienst 2 In 1954 wordt voor het eerst na de Tweede Wereldoorlog voor het Havenbedrijf weer een nieuwbouwschip geleverd, de multifunctionele patrouilleboot, "Havendienst 1", later omgedoopt tot "Havendienst 2". Het is een stalen motorpatrouillevaartuig, waarvan de romp geklonken is. In het ontwerp van het vaartuig is rekening gehouden met een aantal uiteenlopende taken, t.w. patrouillevaart, ijsbreken, brandbestrijding en slepen. Vooral de grote brandbestrijdingscapaciteit van het schip is opmerkelijk. Dit heeft te maken met het feit dat in één van de grootste havens ter wereld de brandweer niet over een eigen vaartuig beschikt waardoor het bestrijden van branden op en aan het water altijd een Havenbedrijf-taak is geweest. De brandbluspomp wordt door een speciaal voor dit doel geplaatste dieselmotor aangedreven. Het schip heeft ten aanzien van eerder en later gebouwde havendienstvaartuigen een afwijkend silhouet, dat voornamelijk veroorzaakt wordt door de lage kruiplijn. De doorvaarthoogte is reeds in de ontwerpfase zo gering mogelijk gehouden, omdat één van de gestelde stafeisen was, dat het vaartuig tevens ijs moest kunnen breken en branden blussen op het Rotterdamse gedeelte van de Schie. Om daar te komen moest het schip diverse bruggen passeren die beperkingen stelden aan de maximale hoogte van het vaartuig. Zo ontstond een uniek en tevens fraai vaartuig dat een veelheid van taken aankon. Aangepast Sinds haar indienstelling is het schip enkele malen verbouwd en aangepast aan de eisen van de moderne tijd. Zo is de oorspronkelijke hoofdmotor (een dieselmotor van Sulzer) vervangen door een Bolnes 4NL van 280 pk. Ook het stuurhuis en de schoorsteen zijn enigszins veranderd en op het gebied van de communicatie- en navigatieapparatuur zijn natuurlijk in de loop der jaren de nodige aanpassingen verricht. Tevens is enkele jaren geleden het conventionele roer vervangen door een zgn. Becker roer, dat de manoeuvreereigenschappen van het schip aanzienlijk verbeterd heeft. Representatieve doeleinden Behalve voor de genoemde taken werd de "Havendienst 2" door het Havenbedrijf ook ingezet voor representatieve doeleinden. Door haar eerder genoemde grote brandbluscapaciteit (12000 ltr/min) is het vaartuig bij uitstek geschikt om evenementen zoals de Rotterdam Marathon luister bij te zetten, danwel om bezoekende cruise- en oorlogsschepen te begroeten, c.q. uit te zwaaien. In de media is de "Havendienst 2" dan ook vaak te bewonderen tijdens het uitoefenen van deze ceremoniële taken. Het object als erfgoed Het Maritiem Museum beschikt over een aantal dienstvaartuigen uit de Rotterdamse haven, o.a. de "Havendienst 2", die in 2003 aan het museum werd geschonken. In tegenstelling tot voorgaande dienstvaartuigen was de "Havendienst 2" geen verbouwde sleepboot, maar werd deze aan de hand van een aantal vooraf gestelde stafeisen speciaal voor het Havenbedrijf gebouwd als patrouillevaartuig. Het is als zodanig ook makkelijk te identificeren. Aansprekende wijze Het was het eerste nieuwbouwvaartuig van het Havenbedrijf na WO II en is daarmee karakteristiek voor de wederopbouwperiode van de Rotterdamse haven. De Havendienst 2 laat op een unieke, aansprekende wijze een zeer belangrijke periode in de maritieme geschiedenis van de stad Rotterdam zien, die begint in de wederopbouwperiode van de jaren 1950 en een eerste hoogtepunt bereikt als begin jaren 1960 Rotterdam de grootste haven ter wereld wordt. Beeldbepalend element Het schip kan duidelijk gerelateerd worden aan deze periode, maar is daarna ook nog lang een beeldbepalend element geweest in het oudere Rotterdamse havengebied, alles bij elkaar bijna 50 jaar. Het is het laatste overgebleven exemplaar van een generatie dienstvaartuigen. Het schip verkeert in een uitstekende staat. Het Havenbedrijf beheert de aan haar zorg toevertrouwde schepen altijd op uitstekende wijze. Vrijwilligersbestand De tot het vrijwilligersbestand van het Buitenmuseum toegetreden ex Havendienstmensen staan er garant voor dat we ook op het bemannings- en onderhoudsvlak nu reeds voldoende potentieel binnen onze gelederen hebben. De Havendienst 2 wordt overigens nog steeds voor representatieve doeleinden gebruikt met als tegenprestatie het ter beschikking stellen van bepaalde onderhouds- en reparatiefaciliteiten.