Streekbus

Culturele biografie ► Historische context Bij de dochterondernemingen van de NS waren in de jaren 1947/48 ca. 280, meestal door Fokker gecarrosseerde, Scania-Vabis autobussen in gebruik genomen. In de jaren 1956/59 kwamen er nog 150 Scania-Vabis wagens bij met een opbouw van Verheul, Hainje of Den Oudsten. Die laatste waren van het type BF 5150V (voor de smalle B-wegen) en BF 5250V (geschikt voor A-wegen), doch alle met geringere vervoerscapaciteit dan b.v. de grote en zware Crossley's. Deze wagens waren vooral bestemd voor het platteland en de lichte vervoersstromen Qua concept vrijwel met deze laatste overeenkomend (trambus met motor voorin, instap vóór de vooras), kwam DAF in 1958 met een voor haar nieuw type, de TB-serie. DAF veroverde met het (normale) type TB 160 een groot deel van de toerwagenmarkt en, in geringere mate, de markt van de niet-NS-gelieerde openbaar vervoerders. De NS bestelde enkele honderden chassis met iets afwijkende specificaties. Het uiterlijk viel op door het verschil in bandenmaat, voor en achter. Deze chassis kregen de type-aanduiding TB 100, na wat modificaties TB 102. De wielbasis was 5,20 m of in enkele gevallen 4,70 m. Tien chassis werden geleverd als 3-asser. Die heetten TB 300 en werden door Verheul van een carrosserie voorzien. De andere werden opgebouwd door Hainje of Den Oudsten. Er waren verschillende carrosseriebreedten, 2,40 m (met 'gebolde' zijwanden) en 2,25 m (met vlakke zijwanden). Deze laatste waren (op grond van een collectieve ontheffing voor de NS-dochters van het wettelijk maximum van 2,20 m) toegestaan voor de B-wegen. Verder waren de belangrijkste uitvoeringsverschillen: één of twee bedrijfsdeuren, alle zitplaatsen vooruitrijdend op een verhoogde vloer met verdiept gangpad of met dos-à;-dosbanken en een vlakke vloer. Enkele (aangepaste) chassis zijn opgebouwd als stadsbusje (b.v. voor Venlo) of als (Verheul-Panorama)-toerwagen. De instap vóór de vooras en een motorkap naast de bestuurder betekende toch een vernauwing van de doorgang voor de passagiers, zeker als die bagage met zich droegen. De DAF's uit de TB-series waren, behoudens een proefexemplaar (6516) en de 4 bovenbedoelde stadsbusjes, nog voorzien van de intussen minder gebruikelijk geworden schakelbak, doch hadden wel een hydraulische stuurbekrachtiging. De lijndienstwagens van dit type waren de laatste bussen die voor de bedrijven in het noordoosten van Nederland - traditiegetrouw - nog voorzien waren van een op de achterwand gemonteerd opklapbaar rijwielrek. Gedurende vele jaren waren deze DAF's, mede door hun grote aantal, beeldbepalend voor het streekvervoer op de minder drukke en typische plattelandslijnen in Nederland. ► Type De ZO 6778 is een 'brede' DAF TB 102 met verhoogde vloer en dus vooruitrijdende zitplaatsen, vrijwel in de standaard-uitvoering, met een carrosserie van Den Oudsten. Typerend, zeker voor die tijd, is dat vooral voor de latere DAF TB-series, maximaal gebruik is gemaakt van in Nederland geproduceerde materialen. ► Object Het object behoorde tot één van de laatste grotere orders voor dit bustype. De wagen heeft altijd bij de Zuidooster dienstgedaan. ► Object als erfgoed Omdat het belangrijk leek om tenminste één wagen van dit type voor het nageslacht te bewaren, werd de ZO 6778 door de Zuidooster in de oorspronkelijk uitvoering aan de SVA geschonken. Representatiewaarde ► Schakelwaarde Niet van toepassing, temeer omdat zij veel gelijkenis vertoonden met de kort daarvoor in dienst gekomen Scania-Vabis-voertuigen, ► IJkwaarde De ijkwaarde is hoog, omdat het voertuig een representant is van een in grote aantallen gebruikte autobus, bijna alom in Nederland en vooral op het platteland, temeer daar van de hiervóór genoemde Scania-Vabis-trambussen, voor zover bekend, geen enkel exemplaar bewaard is gebleven. ► Symboolwaarde De ZO 6778 heeft geen bijzondere symboolwaarde. Zeldzaamheid Van de DAF TB's zijn nog enkele (voornamelijk toer-)wagens bewaard gebleven. Staat van het object De ZO 6778 verkeert in een goede, rijdbare staat. Ensemblewaarde Niet van toepassing. Presentatiepotentieel Is hoog, doordat het object in goede conditie verkeert en omdat sommige routefilmopschriften de mogelijkheid geven om de relatie met het oorspronkelijke inzetgebied ('America', 'Californie', plaatsjes in de Limburgse Peel) tot uitdrukking te brengen. Cultuurhistorische waarde Het object geeft een goed idee van het materieel waarmee het vervoer, vooral op het platteland, gedurende een reeks van jaren (eigenlijk met twee bijna identieke voertuigconcepten, samen in een groot aantal aangeschaft) verricht is. De ZO 6778 is bovendien één van de weinige oldtimers waarvoor maximaal gebruik gemaakt is van producten van Nederlandse industrieën.