Streekbus

De opkomst van de stoomtram in de laatste decennia van de 19e eeuw en het begin van de 20e eeuw was een belangrijke stap in de ontsluiting en ontwikkeling van het platteland. Toch kwam de tram logischerwijs niet overal, want alleen op trajecten waar een redelijk vervoer viel te verwachten, was de kostbare aanleg van een trambaan gerechtvaardigd. Pas na de opkomst van de autobus in de jaren na de Eerste Wereldoorlog ontstonden in alle gebieden vormen van openbaar vervoer. Veelal was het een lokale ondernemer, die met één busje (vaak een T-Ford) één dag in de week, op marktdag, een dienst onderhield naar "de stad". In veel gevallen groeiden deze marktdiensten uit tot meer reguliere verbindingen tussen de dorpen en steden in een bepaald gebied. Het platteland werd daarmee definitief ontsloten en de stoomtram kreeg er een geduchte concurrent bij. Een goed voorbeeld van een "plattelandsbusje" is deze Citroën uit 1938. Vergeleken met andere bussen uit die tijd, zoals bijvoorbeeld de Krupp van de GTW uit 1936 (die bestemd was voor de inzet op drukke lijnen), is deze bus relatief klein en licht. Dat laatste ook omdat de carrosserie niet van staal is gemaakt, maar van aluminium. Dit koetswerk, met zitplaatsen voor slechts 16 personen werd gebouwd door de in Hilversum gevestigde firma Van Leersum & Co., die destijds bekend was om zijn aparte, maar fraai gelijnde carrosserieën, soms zelfs met enige vorm van "stroomlijn". Ook de opbouw van de Citroën vertoont al wel bepaalde stroomlijntrekjes. De bus werd gebouwd in opdracht van M. Verhoeks, de eigenaar van de ETAO, de Eerste Tielsche Autobus- en Touringcar Onderneming. Vanuit de vestigingsplaats Tiel verzorgde dit bedrijf het busvervoer in het westen en midden van de Betuwe, met lijnen naar onder andere Culemborg, Geldermalsen en Rhenen. In 1966 ging de ETAO op in de in Tiel gevestigde Betuwse Streekvervoer Maatschappij (BSM). Deze BSM was overigens geen voorzetting van de ook met BSM afgekorte Betuwsche Stoomtramweg Maatschappij (die in 1932 was opgegaan in de GTW). De nieuwe BSM was het product van een fusie van drie kleinere bedrijven. Naast de ETAO waren dat de Velox uit Andelst en het bedrijf J.H. van Ballegooijen uit Haaften. De Velox was al jarenlang een dochteronderneming van de spoorwegen en de twee andere partners waren dat kort voor de fusie ook geworden. Qua bedrijfsvoering en directie was de BSM nauw gelieerd aan de NBM te Zeist. Een lang leven was het bedrijf overigens niet beschoren, want bij een volgende reorganisatie binnen het streekvervoer in 1971, kwamen de busdiensten in de Betuwe in handen van de Zuidooster in Gennep. De ETAO-Citroën was toen uiteraard al lang niet meer in bedrijf; zijn actieve loopbaan als bus eindigde zo rond 1955. Het was toen inmiddels en benzinebus geworden, want in een eerder stadium (niet bekend is wanneer dat precies is gebeurd) was de oorspronkelijke dieselmotor vervangen door een benzinemotor, van het zelfde type als de bekende Citroën "Traction Avant". Gelukkig bleef de bus ook na zijn actieve diensttijd bewaard. Eerst bij de ETAO en daarna als privé-eigendom van de heer Verhoeks. Laatstgenoemde gaf hem in 1969 voor onbepaalde tijd in bruikleen aan de Stichting Veteraan Autobussen. Het was daarmee een van de eerste bussen in de collectie. Bij de SVA is de Citroën op veel plaatsen gestald geweest en ook is er ooit een aanvang gemaakt met de restauratie. Helaas strandde deze poging op het moment dat de wagen voor een groot deel uit elkaar was gehaald. Ook een latere poging om de restauratie op gang te krijgen liep helaas op niets uit. Het zal dan ook nog heel wat tijd, moeite en geld kosten om ook dit busje, met zijn fraai gevormde geel/rode carrosserie, weer in oude luister te herstellen.