Touringcar

Culturele biografie ► Historische context Een echt onderscheid tussen lijn- en tourbussen bestond in het jaar van aanschaf (1931) van deze bus nog niet, maar omdat de firma Jansen geen lijndiensten reed zal de bus alleen tour- en groepsvervoer hebben verricht. Waarschijnlijk in het begin meest tour-, later meer groepsvervoer. De wagen behoort tot de zeer weinige bussen die ons van de periode vóór 1940 resteren en hij is de enige die aan een niet-lijndienstbedrijf toebehoorde. Na 1945 werd hij nog een aantal jaren in het arbeidersvervoer ingezet. ► Type De begintijd van de automobielbouw kenmerkte zich door het zoeken naar een goed concept. Vele varianten werden geprobeerd. Uiteindelijk bleek de volgende opstelling vooreerst het best te voldoen: een ruimte voor de bestuurder en de passagiers met daarvoor een 'neus' voor de motor. De vooras werd onder de motor aangebracht, de achteras onder de passagiersruimte. De Chevrolet - Carboux van de firma Jansen is volgens dit concept gebouwd en is daarom een waardevolle vertegenwoordiger van zijn tijd, die liep van ca. 1910 tot in de dertiger jaren en ook nog wel daarna. ► Object De opbouw is ambachtelijk geconstrueerd door een plaatselijke carrossier, wellicht niet veel meer dan een timmerman, waarschijnlijk heeft er nooit een tweede bus bestaan die er precies zo uitzag. Het was in die tijd heel gebruikelijk om een chassis aan te schaffen en dat door een plaatselijk bedrijf van een opbouw te laten voorzien. Het object is een zeldzame vertegenwoordiger van de eerste generatie autobussen na het experimenteertijdperk. Hij is in 1931 gebouwd en daarmee een van de oudste nog aanwezige Nederlandse bussen. De GTA 35 is ouder, maar deze bus is teruggebouwd van werkwagen tot bus terwijl de Jansen 1 altijd de functie van bus heeft behouden. ► Object als erfgoed Het object is grotendeels authentiek, maar behoeft ingrijpende restauratie, waarbij het chassis reeds onderhanden is genomen. Representatiewaarde ► Schakelwaarde Het object representeert het begin van de ontwikkeling naar wat nu 'tourwagens' worden genoemd. De wagen was, een nieuwe ontwikkeling in die tijd, uitgerust met springveren stoelkussens. ► IJkwaarde Het object representeert de vele bussen die voor 1940 in allerlei vormen en uitvoeringen hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van wat nu onder 'een bus' wordt verstaan. ► Symboolwaarde Het object symboliseert de ontwikkeling van het gebruik van de autobus als tourwagen. Zeldzaamheid Het object is zeer zeldzaam. Er zijn slechts enkele bussen van voor de oorlog bewaard gebleven. Staat van het object Het chassis van het object is gerestaureerd, aan de overige delen zal nog veel aandacht moeten worden besteed (stand 2010). Ensemblewaarde Er ontstaat een ensemblewaarde indien de Jansen 1 en de Jansen 10 (Bedford-OWL - Rokx bouwjaar 1944) gezamenlijk worden gepresenteerd. Presentatiepotentieel Het object heeft, wanneer eenmaal geheel gerestaureerd, een zeer hoog presentatiepotentieel omdat het zo duidelijk uit een definitief voorbije tijd stamt. Cultuurhistorische waarde Deze bus behoort tot de generatie van ambachtelijk gebouwde bussen. Deze werd in de dertiger jaren langzaam opgevolgd door de generatie van meer professioneel gebouwde bussen, waarvan de GTW 119 een voorbeeld is. Van de ambachtelijk gebouwde bussen, met hun bijbehorend aanzien, zijn slechts zeer weinigen overgebleven. De Jansen 1 is een bijna uniek exemplaar en verdient daarom ten volle de hoogste status.

Kerninformatie

Sector: wegvoertuigen
Type: Autobussen Benzinebus
Functie of soort gebruik: Personenvervoer (groeps- en toervervoer)
Techniek voortbeweging: Motor: 6-cylinder benzinemotor (50 pk) Versnellingsbak: handgeschakeld Remsysteem: mechanisch Capaciteit: 19 zitplaatsen
Periode gebruik: 1931 - 1950
Bouwjaar: 1931
Fabrikant/Producent/Werf: Chassis: Chevrolet (Verenigde Staten) Carrosserie: Carboux (Maastricht)
Merk & Model: Klassieke kleine normaalstuurbus ("neusbus"), met eenvoudige en enigszins afgeronde opbouw en een enkele in-/uitstapdeur. Zitplaatsen op twee rijen dubbele dwarsbanken. Kleuren: donkergroene onderzijde en lichtgroene bovenzijde en dak; brede gele band met daarin de bedrijfsnaam.
Bron: NRME

Aanvullende informatie

In de jaren twintig en dertig waren vooral Amerikaanse automerken populair. Niet alleen als personenauto, maar ook als bus. Naast Ford was vooral Chevrolet een bekende verschijning op de weg. Het was dan ook een busje van dit merk dat in 1931 het begin vormde van het Maastrichtse autobusbedrijf van de heer J.J. Jansen. Op een verlengd Chevrolet-chassis van het type LT bouwde Carboux een carrosserie, die was voorzien van 19 zitplaatsen op riante "springveren" kussens. Dit was nieuw in die tijd. Destijds was er nog geen echt onderscheid tussen wat we nu lijndienstbussen en touringcars noemen. De bussen werden toen voor allerlei soorten vervoer gebruikt. Ook de Chevrolet zal destijds allerlei verschillende ritten hebben gereden. In elk geval ook groepsvervoer, getuige het opschrift "N.V. V.A.V." op de bus, dat staat voor N.V. Vereenigd Arbeiders Vervoer. Deze uit 1938 daterende N.V. was destijds opgericht als samenwerkingsverband tussen een aantal busondernemers en was speciaal gericht op het vervoer van de mijnwerkers in de Limburgse steenkoolwinning. Waarschijnlijk heeft de bus tot circa 1950 dienst gedaan. Gelukkig leefde bij de firma Jansen destijds al het besef om iets van de historie te bewaren, want nadat de bus buiten dienst werd gesteld werd hij niet afgevoerd of gesloopt. In een hoek van de garage bleef de Chevrolet bewaard en in 1977 werd de bus door de familie Jansen toevertrouwd aan de zorgen van de SVA. Nog in dat zelfde jaar werd de carrosserie aan de buitenkant bijgewerkt en geschilderd. Daarna kon de bus acte de présence geven bij verschillende evenementen, waarbij soms zelfs een stukje op eigen kracht werd gereden. Na een aantal jaren besloot de SVA tot een daadwerkelijke restauratie. Daarbij kwam allereerst het chassis aan de beurt, dat thans geheel geconserveerd is. De verdere restauratie, van de carrosserie en het interieur, zal wat meer moeite kosten. Vooral omdat de hiervoor noodzakelijke specifieke vakkennis soms ontbreekt.