Stadsbus

Culturele biografie ► Historische context Carrosseriefabriek ZABO te Ridderkerk, ontstaan in de jaren dertig van de vorige eeuw, uit de "lege" N.V. Zwijndrechtse Autobusonderneming, had een beperkte capaciteit (ca. 35 carrosserieën per jaar) en kende slechts weinig, doch zéér trouwe klanten. De BBA was er één van. Het in 1972 door ZABO zowel voor stads- als voor streekvervoer ontwikkelde wat "hoekige" model, aangeduid als ZABO "Lijn 72" (genoemd naar het introductiejaar), was eigenlijk exclusief ontworpen voor de BBA. Het model viel bij de gebruikers echter zodanig in goede aarde, dat het gedurende lange tijd voor ZABO, en dus ook voor de gebruikers, een standaard-uitvoering werd. In 1973 kwamen de eerste stadsbussen van dit type in dienst. Allereerst werden er 10 op een Volvo-chassis, type B58, afgeleverd. In de periode 1973 t/m 1975 kwamen er ook DAF's in dienst. Uiterlijk gezien verschilden ze nauwelijks ten opzichte van de Volvo's. De Volvo's kregen de nummers 101 t/m 110 en de DAF's hadden de nummers 301 t/m 338. De komst van de stadsbussen van het model "lijn 72" zorgde ervoor dat alle ZABO City Coaches buiten dienst gesteld konden worden. BBA bleef klant van ZABO tot 1979. In 1989 werden de laatste stadsbussen van het model ZABO "lijn 72" vervangen. In 1985 stopte ZABO de busproductie, in 2008 alle activiteiten. In oktober 2001 zijn de aandelen van de BBA verkocht aan het Franse Connex. De naam Brabantsche Buurtspoorwegen en Autodiensten verviel en Connex (later Veolia Transport) ging BBA (zonder "de") als handelsnaam gebruiken. Op 13 december 2008 kwam ook een einde aan de naam BBA. ► Type De BBA 110 is een wagen in stadsdienstuitvoering met een brede voordeur en een uitstap achter de achteras. Aan één zijde bevindt zich een rij tweepersoonsbanken, aan de andere zijde eenpersoonsmeubels. Verder is de bus voorzien van stuurbekrachtiging en een automatische versnellingsbak. Het karakteristieke model van de ZABO "lijn 72", dat qua aanzien gelijk was voor zowel de stads- als de streekbussen, zij het in verschillende kleurstelling, kan beeldbepalend genoemd worden voor het openbaar autobusvervoer in het gehele BBA-vervoersgebied, west- en midden-Brabant, tussen 1972 en 1989. ► Object Het object heeft dienstgedaan op de stadsdiensten in Breda, Den Bosch en Tilburg. ► Object als erfgoed De BBA 110 is na circa 14 dienstjaren opgeknapt en overgedragen aan de werkgroep Brabant van de SVA. Representatiewaarde ► Schakelwaarde Is zeker voor de genoemde steden aanwezig, vanwege de opvallende metamorfose van de stadsbussen als gevolg van de overgang van de eerder ook door ZABO geleverde wagens met vrij ronde vormen op het model "Lijn 72", dat qua model en kleurverdeling heel "hoekig" overkomt. ► IJkwaarde In de regio's waarin dit model heeft dienstgedaan is de ijkwaarde betrekkelijk hoog. Dat is beperkt gebleven tot de steden of gebieden waarin de BBA, de NWH of Tensen exploiteerden. ► Symboolwaarde De BBA 110 heeft geen bijzondere symboolwaarde. Zeldzaamheid Er zijn enkele wagens met een ZABO-carrosserie bewaard gebleven, ook van het model "Lijn 72". Staat van het object Het object verkeert in een goede conditie en is rijvaardig. Ensemblewaarde Het is een uniek verschijnsel dat van elk van de vier generaties stadsbussen, waarmee het stadsvervoer in de Brabantse steden van 1947 tot 1989 door de BBA werd uitgevoerd, een exemplaar behouden is gebleven. Zodoende kan een compleet beeld van de materieelontwikkelingen bij die stadsdiensten gegeven worden. Presentatiepotentieel Is heel groot. Cultuurhistorische waarde Het object heeft cultuur-historische waarden vanuit diverse invalshoeken: 1.

Kerninformatie

Sector: wegvoertuigen
Type: Dieselbus Autobussen
Functie of soort gebruik: Personenvervoer (stadsvervoer)
Techniek voortbeweging: Motor: 6-cylinder dieselmotor (170 pk) Versnellingsbak: volautomatisch Remsysteem: luchtdruk Capaciteit: 31 zitplaatsen
Periode gebruik: 1973 - 1987
Bouwjaar: 1973
Fabrikant/Producent/Werf: Chassis: Volvo (Zweden) Carrosserie: ZABO (Ridderkerk)
Merk & Model: 0 - Grote stadsbus met horizontale motor in het midden onder de vloer, instap voor de vooras en uitstap achter de achteras. Carrosserie met hoekige en strakke vormen, volgens een toenmalig standaardmodel van ZABO. Zitplaatsen op een rij enkele en een rij dubbele banken. Kleuren: donkerrode onderzijde en crème raampartij en dak. Bedrijfsnaam voluit in zwarte letters op crème baan onder de raampartij
Bron: NRME

Aanvullende informatie

Binnen een collectie historische voertuigen is het is het interessant om een bepaalde ontwikkeling te kunnen volgen. Een goed en tevens uniek voorbeeld hiervan zijn de stadsbussen van de BBA. In de collectie van de SVA zijn deze zo goed vertegenwoordigd, dat de ontwikkeling van het materieel dat in de grote Brabantse steden het vervoer verzorgde volledig in beeld gebracht kan worden, van 1947 tot eind jaren tachtig. Het voorlopige sluitstuk binnen de SVA-collectie is op dit moment autobus 110, als vertegenwoordiger van de vierde generatie BBA-stadsbussen. Die vierde generatie bestond uit in totaal 48 bussen die in de periode 1973-1975 in dienst werden gesteld. Bouwer was wederom de toenmalige hofleverancier van de BBA, ZABO uit Ridderkerk. Dit bedrijf voorzag 10 Volvo's en 38 DAF's van de modern aandoende, enigszins hoekige carrosserie, die in die jaren ook veelvuldig als streekbus aan de BBA werd geleverd. Zonder meer kan worden gesteld dat dit type jarenlang het beeld van het openbaar vervoer in Brabant heeft bepaald. Zowel op de stadsdienst, in rode uitvoering, als in het streekvervoer, in het geel. De karakteristieke ZABO's waren voor de BBA in die tijd dan ook echte standaardbussen. Overigens heeft ZABO van dit type bus ook de nodige exemplaren gebouwd voor twee andere vaste klanten: de Noord-Westhoek in Zwartsluis en Tensen in Soest. Achteraf gezien vormde dit bustype het hoogtepunt in het bestaan van ZABO als busbouwer. Want hoewel de bussen goed voldeden, werd de concurrentie van andere, grotere busbouwers steeds dreigender. Ook de BBA besloot tenslotte voor haar bussen naar andere bedrijven te gaan en in 1979 moest ZABO dan ook afscheid nemen van de BBA als haar grootste en meest trouwe klant. Ondanks verschillende pogingen met nieuwe busontwerpen, bleek het voor het bedrijf moeilijk een plaatsje op de busmarkt te behouden en in 1985 verliet de laatste door ZABO gebouwde complete bus (een DAF Voor de Noord-Westhoek) de fabriek in Ridderkerk. Na het afsluiten van het tijdperk waarin complete bussen werden gebouwd, ging ZABO zich op een nieuwe klantenkring richten. Zo werden bij de toenmalige RAC, de Rijks Auotmobiel Centrale van de PTT, grote orders binnengehaald voor het aanpassen en ombouwen van mobiele werkplaatsen en van postauto's. Maar ook voor allerlei andere opdrachten op (metaal)constructiegebied draaide ZABO zijn hand niet om. En ook op busgebied bleef men toch enigszins actief. Geen complete bussen meer, maar wel bijvoorbeeld schadeherstel en ook aanpassingen op het gebied van deuren, noodluiken en andere veiligheidsvoorzieningen. Zo wist het bedrijf nog geruime tijd door te komen, maar toen rond de eeuwwisseling in allerlei bedrijfstakken de privatisering toesloeg werd het steeds moeilijker om voldoende orders binnen te halen. De RAC werd een BV en de pakketpost kwam in handen van TNT, waardoor het ombouwen van postauto's werd beëindigd. Door de privatisering bij de vervoerbedrijven liepen de opdrachten voor aanpassingen en schadeherstel flink terug. Al met al werd de basis voor een gezonde bedrijfsvoering te smal en moest ZABO helaas besluiten de activiteiten te beëindigen. Dat gebeurde per 1 maart 2008, waardoor een einde kwam aan 85 jaar bedrijfsvoering, waarvan 82 jaar onder de naam ZABO. Gelukkig houdt een aantal museumbussen binnen diverse collecties in ons land de herinnering aan ZABO levend. Zo ook de ex-BBA stadsbus 110, één van de 10 Volvo's die hierboven al werden genoemd. De wagen kwam in dienst in 1973 en kon na een actieve periode zijn bestaan voortzetten als museumbus. Nadat hij door de BBA nog keurig was opgeknapt ging hij in 1987 ging hij naar de werkgroep Brabant van de SVA. Daar houdt hij de herinnering aan de BBA en aan ZABO levend en vormt hij een belangrijke schakel in de ontwikkeling van de stadsbus en het stadsvervoer in Brabant.