Streekbus

Tot 1 januari 1980 werd het busvervoer in het noordoosten van de provincie Utrecht (globaal het gebied tussen Hilversum, Amersfoort en Spakenburg, met uitlopers naar Utrecht en Nijkerk) verzorgd door de donkerrode bussen van de firma Tensen uit Soest. Dit bedrijf ontstond in 1930, toen Willem Cornelis Tensen de al jaren bestaande lijndienst tussen Baarn en Amersfoort overnam van de firma Geerestein. Naast deze stamlijn werden in de loop der jaren enkele zijlijnen rond Soest en Soestdijk in dienst genomen. In tegenstelling tot veel andere busbedrijven van beperkte omvang, slaagde Tensen er steeds in zijn zelfstandigheid te behouden. Dit streven werd bekroond in 1954/1955, met afspraken tussen Tensen en "grote broer" NBM uit Zeist. Daarbij werden de vervoersgebieden van beide ondernemingen definitief afgebakend en werd ook een gezamenlijke exploitatie ingevoerd op de verbinding Baarn - Soest - Utrecht. Verder werd de stamlijn Amersfoort - Soest - Baarn vanaf laatstgenoemde plaats doorgetrokken naar Hilversum. In 1959 nam Tensen het busbedrijf van de firma J. Dijkhuizen uit Spakenburg over. Daarmee werden de verbindingen van Spakenburg naar Amersfoort, respectievelijk Baarn en Nijkerk toegevoegd aan het lijnennet van Tensen, dat hiermee (los van allerlei kleinere aanpassingen) in feite zijn grootste omvang bereikte. Naast de exploitatie van de lijndiensten verzorgde Tensen ook altijd veel toervervoer, waarvoor vaak speciale bussen werden aangeschaft. Het wagenpark waarmee Tensen in de beginjaren zijn buslijnen exploiteerde was gevarieerd van samenstelling, maar al spoedig kreeg men een voorkeur voor één merk. In 1937 werden de eerste Volvo's in dienst gesteld en op enkele Fords na is Tensen dit merk tot het einde toe trouw gebleven. Met regelmaat werden nieuwe bussen in dienst gesteld en werden bestaande bussen waar nodig opgeknapt of verbouwd. Ook het normale onderhoud was goed geregeld en hierdoor maakte het wagenpark altijd een verzorgde indruk. Door hun fraaie rode kleur met goudkleurige opschriften waren de bussen van Tensen een opvallende verschijning in hun vertrouwde vervoersgebied. Ook in 1961, het jaar waarin de firma W.C. Tensen werd omgezet in een naamloze vennootschap, kwam een aantal nieuwe bussen in dienst. Dit keer zes stuks en uiteraard weer allemaal Volvo's. Vier hiervan (de nummers 44, 14, 40 en 45) hadden een opbouw van Den Oudsten uit Woerden. Deze werden aan het einde van het jaar gevolgd door twee wagens met een carrosserie van een voor Tensen nieuw bedrijf: ZABO uit Ridderkerk. Dit was het begin van een hechte relatie tussen beide bedrijven, want sindsdien waren door Tensen eigenlijk alleen maar Volvo's met een opbouw van ZABO aangeschaft. Maar terug nu naar de eerste twee ZABO's van Tensen, die de wagenparknummers 46 en 47 kregen. Deze bussen werden opgebouwd op chassis van het type B 61597, een beproefd maar conventioneel onderstel, met de (handgeschakelde) motor voorin. De carrosserie kreeg een instapdeur achter de vooras en een uitstapdeur helemaal achterin. In combinatie met de motor die zich in de bus, naast de chauffeur bevond en de vormgeving van met name het front, maakten de 46 en 47 een wat ouderwetse indruk. Vooral in vergelijking met de in die tijd gangbare "standaardbussen" van de diverse NS-dochterbedrijven, voorzien van motoren onder de vloer en veelal een semi-automatische versnellingsbak. Toch was Tensen terecht trots op het nieuwe materieel en zoals gebruikelijk werden de nieuwe bussen ingezet op de hoofdlijnen van het bedrijf. De 47 kwam te rijden op de samen met de NBM geëxploiteerde lijn 17, van Baarn via Soest naar Utrecht. Maar ook rayon Spakenburg kreeg zijn aandeel in het nieuwe materieel, want de latere SVA-museumbus 46 kwam vanuit genoemde standplaats te rijden op de Spakenburgse hoofdlijn 35 naar Amersfoort. Zo begon een werkzaam busleven van bijna vijftien jaar. Gedurende die periode werd de bus in de goede Tensen-traditie op uitstekende wijze onderhouden. Automatisering was iets waar men toen nog niet van had gehoord en alle werkzaamheden aan de bus werden dan ook keurig met de hand bijgehouden in een werkplaatsboekje. De eerste aantekening daarin dateert van juli 1962 en betreft het monteren van twee nieuwe Vredestein voorbanden, bij kilometerstand 90.000. Daarna is de hele technische levensloop te volgen. Hieruit blijkt dat het leven van de 46 niet bijzonder enerverend is geweest. Naast het normale onderhoud, inclusief grotere zaken als een regelmatige motorrevisie, zijn er niet echt bijzondere zaken aan de orde. De aantekeningen in het werkplaatsboekje eindigen op 6 november 1973, toen (overigens niet voor de eerste keer) de frictieplaat en de synchromeshveren werden vervangen. Dat gebeurde bij kilometerstand 326.600, maar omdat uit een aantekening van 10 november 1967 blijkt dat er bij de stand 634.000 een nieuwe kilometerteller werd gemonteerd (waarbij men weer bij nul begon) had de bus er toen (in 1973 dus) ruim 960.000 kilometer op zitten. Daarna bleef de bus nog tot 1976 in dienst, al werd zijn inzet uiteraard steeds minder. In maart van genoemd jaar ging de bus voor een symbolisch bedrag over naar de SVA. Daarmee kon de stichting een bijzondere bus toevoegen aan haar collectie. Een goed voorbeeld van een frontstuur lijndienstbus en een vertegenwoordiger van één van de kleinere, maar wel degelijk belangrijke carrosseriebouwers: ZABO. Maar daarnaast ook een voorbeeld van één van de laatste kleinere streekvervoerders wiens karakteristieke wijnrode bussen (voor de detaillisten: Sikkens kleur SS 391) een begrip in hun vervoersgebied waren.