Buurtbus

Culturele biografie ► Historische context Als gevolg van de opkomst van het eigen autobezit in de loop van de jaren zeventig van de 20e eeuw verloor het openbaar vervoer tussen de plattelandskernen veel van haar reizigers. De bestaansgrond van bestaande, zwak bezette, openbaar vervoerverbindingen kwam, mede als gevolg van een dalende kostendekkingsgraad in gevaar. Zodoende werd veel geëxperimenteerd met alternatieve vervoersvormen, waarbij totdantoe principiële uitgangspunten van openbaar vervoer ter discussie stonden en een andere invulling kregen. Dit betrof voornamelijk regie over het vervoer, organisatie, financieel beheer, rittijden, routes, tarifering en kaartsysteem, soms telefonische aanmelding vooraf, toegepast materieel en de bemensing daarvan. Een succesvolle formule bleek te bestaan in de toepassing van zgn. buurtbusprojecten: volgens een landelijk draaiboek opgezette en ingerichte organisatie van een lokaal of klein-regionaal comité, dat met door haar geworven vrijwillige (=onbetaalde) bestuurders en een via het streekvervoerbedrijf beschikbaargestelde en -gehouden buurtbus zorgt voor de uitvoering van personenvervoerdiensten in een bepaald gebied volgens dienstregeling, vaste routes en aansluitingen op ander bus- of railvervoer. Een en ander onder toezicht van een provinciaal coördinator. Dit vervoersconcept is in zijn geheel overgenomen door de Duitse Bondsrepubliek, met als enige verschil dat de comités werden vervangen door 'Bürgerbusvereine'. Teneinde over voldoende vrijwillige bestuurders te kunnen beschikken, zijn buurtbussen wettelijk in feite personenauto's, waarvoor slechts rijbewijs B vereist is. Zij voldoen derhalve niet aan de definitie 'bussen'. Voor inschrijving in het NRME zou in dit geval een uitzondering gemaakt kunnen worden, omdat buurtbussen bijna uitsluitend dienden ter vervanging van eerder geëxploiteerde autobusverbindingen. ► Type De ZO 7675 heeft als oorsprong een standaard Mercedes-Benz- 'multi-purpose'-product, voorzien van een enkele in-/uitstapdeur aan de rechter zijde en een dubbele klapdeur in de achterwand. De aanwezigheid van zijruiten maakt een inrichting voor personenvervoer mogelijk. De overigens kale wagen is door Carrosseriefabriek Domburg te Montfoort aan de Nederlandse eisen aangepast, voorzien van meubilair (8 zitplaatsen) en overig interieur en een filmkast met de vaste tekst 'Buurtbus'. ► Object Het object heeft ca. 5 jaren dienstgedaan op het bij de Zuidooster in beheer zijnde buurtbusproject Horst-America-Melderslo. In het vervoersgebied van dit bedrijf met een voornamelijk landelijk karakter bleek de buurtbus dikwijls probleemoplossend ingezet te kunnen worden. Zodoende had de Zuidooster veel projecten in beheer. Het object heeft nog een aantal jaren kunnen dienstdoen op het lijntje Geldermalsen-Buurmalsen-Tricht-Est (in de Betuwe) en als reservewagen. ► Object als erfgoed De ZO 7675 is eind 1988 door de Zuidooster overgedragen aan de werkgroep Brabant van de SVA. Representatiewaarde ► Schakelwaarde De ZO 7675 bezit grote schakelwaarde, vanwege de introductie van een geslaagd alternatief vervoerssysteem ter vervanging van het reguliere openbaar vervoer in situaties waar als gevolg van maatschappelijke ontwikkelingen, i.c. de geringere aantallen reizigers, een normale exploitatie niet (meer) tegen aanvaardbare kosten haalbaar is gebleken.

Kerninformatie

Sector: wegvoertuigen
Type: Dieselbus Autobussen
Functie of soort gebruik: Personenvervoer (streekvervoer)
Techniek voortbeweging: Motor: 4-cylinder dieselmotor (73 pk) Versnellingsbak: handgeschakeld (vijf versnellingen) Remsysteem: hydraulisch Capaciteit: 8 zitplaatsen
Periode gebruik: 1979 - 1988
Bouwjaar: 1979
Fabrikant/Producent/Werf: Chassis: Mercedes-Benz (Duitsland) Carrosserie: Mercedes-Benz (Duitsland) Interieur: Domburg (Montfoort)
Merk & Model: Kleine taxibus, met voorin geplaatste motor, met een enkele in-/uitstapdeur achter de vooras en dubbele klapdeur in de achterzijde. Carrosserie volgens het toenmalige standaardmodel van Mercedes voor 8-persoonsbusjes en bestelwagens. Voorzien van een grote "filmkast" boven de voorruit, met daarin de tekst "Buurtbus". Zitplaatsen op één enkele en twee dubbele banken en een driepersoons achterbank. Bekleding van rood kunstleer. Kleuren: geel, met zwarte opschriften (buurtbuslogo en ZOAD-embleem).
Bron: NRME

Aanvullende informatie

Het busvervoer was en is steeds in beweging, letterlijk en figuurlijk. Een belangrijk onderdeel daarbij zijn de alternatieve vormen van vervoer die in de loop der tijd zijn ontwikkeld. Dat gold vooral voor de minder druk bezette en dus minder rendabele buslijnen. Naast het inzetten van kleinere en goedkopere bussen is er, al dan niet met succes, op die stillere lijnen geëxperimenteerd met allerlei vormen van "vervoer op maat". Zo deed bijvoorbeeld het fenomeen belbus zijn intrede, een bus die afhankelijk van het telefonische verzoek van passagiers rijdt. Een succesvol gebleken vorm van alternatief busvervoer is de buurtbus: een klein achtpersoons busje dat wordt gereden door lokaal verenigde vrijwilligers. Zij hebben de gehele organisatie en exploitatie in handen en zorgen er bij toerbeurt voor dat de bus zijn ritjes maakt. Meestal verbindt een buurtbuslijn enkele malen per dag een aantal kleinere dorpen met een grotere centrumgemeente of een spoorwegstation. Op deze relatief goedkope wijze kan er ook in minder druk bevolkte delen van het land een beperkte openbaar vervoervoorziening in stand worden gehouden. De vrijwilligers worden begeleid door het streekvervoerbedrijf uit die regio, dat doorgaans ook voor het onderhoud van het busje zorgt. De buurtbus kan gezien worden als een belangrijke en zoals gezegd succesvolle, ontwikkeling in de Nederlandse mobiliteitsgeschiedenis. In een tijd dat het openbaar streekvervoer een steeds geringer reizigersaanbod, heeft de buurtbus ervoor gezorgd dat vele kleine kernen toch een vorm van openbaar vervoer behielden. Daarmee bleef de leefbaarheid van deze kernen met name voor ouderen behouden. Samen met Westnederland en de Gelderse Streekvervoer Maatschappij was de Zuidooster destijds de pionier op het gebied van de buurtbus. Al in 1977 gingen binnen het ZOAD-vervoersgebied de eerste twee projecten van start. Deze bleken aan te slaan en al snel ontwikkelende de buurtbus zich tot een niet meer weg te denken vorm van alternatief busvervoer. In 1982, vijf jaar na de start, waren er in het vervoergebied van de Zuidooster al veertien buurtbusprojecten, waarbij in totaal 346 vrijwilligers betrokken waren. De SVA-werkgroep Brabant heeft destijds het initiatief genomen om een buurtbusje in de collectie historische bussen. Uiteindelijk werd dit wagen 7675, die behalve voor het Noord-Limburgse buurtbusproject Horst-America-Melderslo (in het gebied tussen Venlo en Venray) ook heeft gereden op het lijntje Geldermalsen-Buurmalsen-Tricht-Est (in de Betuwe). Nadat het busje nog een tijd als reserve had gediend, werd hij eind 1988 door de Zuidooster, het bedrijf waar de 7675 altijd in beheer was geweest, overgedragen aan de SVA. Zo zorgt deze kleine SVA-bus er voor dat ook het fenomeen buurtbus bewaard zal blijven.