Touringcar (VIP-bus)

Culturele biografie ► Historische context Het bedrijf J.W.Bos & Zn "Twentsche Autobusdienst TAD", later B.V. Reis- en Passagebureau "TAD", te Enschede verrichtte zowel openbaar vervoer als groepsvervoer (met name ten behoeve van de Twentse textielindustrie) en in de zestiger en zeventiger jaren steeds in omvang toenemende toervervoer. Voor deze vervoerscategorieën werd oorspronkelijk eenzelfde soort materieel gebruikt. In de loop der jaren ontstond voor elk type vervoer behoefte aan een specifiek op dat soort vervoer afgestemd wagentype. Bijvoorbeeld voor het openbaar vervoer op afstand bedienbare deur(en), mogelijkheid voor staanplaatsen, verwisselbare bestemmingsaanduidingen aan de buitenzijde, enz. En voor het toerwerk meer comfort en meer luxere uitvoeringen. Voor bedrijven als de TAD was het vanzelfsprekend interessant om over wagens te kunnen beschikken die ingezet zouden kunnen worden voor elke soort vervoer, eventueel na verloop van tijd of afhankelijk van seizoenschommelingen in de vraag. ► Type De wagen is gebouwd op een DAF-chassis van het type SB 1602. Dit was een voor toerwagens zeer veel gekocht chassis met een rechtopstaande motor achterin. Als gevolg van de rechte langsliggers van het chassis kon daar gemakkelijk een, weliswaar hoog liggende, doch geheel vlakke vloer op gebouwd worden. Bovendien ontstonden daardoor mogelijkheden voor grote kofferruimten tussen de assen. De carrosserie is van Jonckheere, die zijn voor toerwagens gebruikelijk standaardmodel op enkele punten aanpaste en het interieur inrichtte als 'VIP-coach'. ► Object De TAD 63 is een typisch voorbeeld van een luxe touringcar. Het object is qua uiterlijk is erg opvallend door de ronde achterste zijruiten aan weerszijden en het interieur was voor die tijd luxe ingericht, mede omdat voor het vrij geringe (oorspronkelijk slechts 34) aantal zitplaatsen relatief veel ruimte beschikbaar was en bijzondere voorzieningen als keukentje en bar aanwezig waren. Door de aanwezigheid van een in-/uitstapdeur met afstandsbediening door de chauffeur was de wagen ook geschikt voor groepsvervoerritten en lijndienstwerk. De TAD kende voor haar eigen OV-werk geen 'zware' lijnen met veel gelijktijdige in- en uitstappers. ► Object als erfgoed Enige tijd na de buitendienststelling werd de wagen - in mei 1996 - door de heer Jan Bos, zoon van de oprichter van de TAD, aan de SVA geschonken. Daarna is het interieur enigszins 'normaler' gemaakt en de zitplaatscapaciteit op 38 gebracht. De oorspronkelijke uitvoering kan echter gemakkelijk weer in ere hersteld worden, ook omdat de keuken nog beschikbaar is. Representatiewaarde ► Schakelwaarde Niet van toepassing. ► IJkwaarde Het object is een unicum in de reis- en vervoerswereld en heeft derhalve geen ijkwaarde. ► Symboolwaarde Er is geen bijzondere relatie tussen de TAD 63 en een persoon of gebeurtenis. Dat betekent dat de TAD 63 symboolwaarde mist. Zeldzaamheid De combinatie DAF SB 1602-Jonckheere kwam veelvuldig voor. Onduidelijk is hoeveel er nog bewaard zijn gebleven. Qua uitvoeringsdetails van de carrosserie is de TAD 63 echter zeer zeldzaam. Staat van het object Het object verkeert in een goede conditie en is rijvaardig. Ensemblewaarde Ontbreekt. Presentatiepotentieel Is vrij groot, mede door de toestand waarin het object verkeert. Cultuurhistorische waarde De TAD 63 roept herinneringen op aan de vele gemengde -vooral particuliere- vervoersbedrijven waar omwille van het optimaliseren van de efficiency behoefte ontstond aan materieel dat voor alle/zoveel mogelijk door die bedrijven uitgevoerde vervoersactiviteiten kon worden ingezet. Ook kan een relatie gelegd worden met de opkomst en de teloorgang van de Twentse (textiel-)industrie en het daarvan afgeleide groepsvervoer, de ontwikkeling van het toeristisch vervoer en het bedrijf TAD.

Kerninformatie

Sector: wegvoertuigen
Type: Dieselbus Autobussen
Functie of soort gebruik: Personenvervoer (groeps- en toervervoer)
Techniek voortbeweging: Motor: 6-cylinder dieselmotor Versnellingsbak: handgeschakeld Remsysteem: luchtdruk Capaciteit: 38 zitplaatsen
Periode gebruik: 1974 - 1993
Bouwjaar: 1974
Fabrikant/Producent/Werf: Chassis: DAF (Eindhoven) Carrosserie: Jonckheere (Roeselaere, België)
Merk & Model: DAF - Middelgrote tourwagen met achterin geplaatste motor en met een enkele, luchtbediende in-/uitstapdeur voor de vooras. Eenvoudige opbouw met enigszins afgeronde vormen, volgens een toenmalig standaardmodel van Jonckheere. Opvallende ronde achterste ruit aan beide zijden. Zitplaatsen op twee rijen dubbele luxe fauteuils. Kleuren: licht- en donkerblauwe onderzijde met twee witte strepen en witte raampartij en dak. Bedrijfsnaam in witte letters op de zijkanten.
Bron: NRME

Aanvullende informatie

Vroeger was een bus een bus. Dat wil zeggen dat er geen wezenlijk onderscheid was tussen autobussen die werden gebruikt voor lijndiensten en voertuigen die dienst deden voor wat we nu toerwerk noemen. Later werden er toch aparte typen ontwikkeld. Enerzijds autobussen voor de stadsdiensten en voor interlokaal vervoer en anderzijds toerwagens, vroeger ook wel "autocars" genoemd. Toch gold ook toen nog: een toerwagen is een toerwagen, want dit type bus werd gebruikt voor allerlei soorten ritten. Van schoolreisjes tot groepsvervoer van arbeiders, van dagtochten tot internationale reizen. Langzamerhand werden er echter speciale types toerwagens ontwikkeld, bestemd voor bepaalde soorten vervoer. Bekende voorbeelden daarvan zijn de bussen in zogenoemde pendeluitvoering. Voor het lange afstandsvervoer naar internationale bestemmingen, en VIP-bussen. Luxe uitgevoerde toerwagens, bestemd voor exclusief vervoer. De tot de SVA-collectie behorende Volvo/Verheul nummer 72 uit 1959 is een voorbeeld van een oudere VIP-bussen. Een exemplaar van wat recenter datum is bus nummer 63. Deze DAF, met motor achterin, werd in 1974 door het Twentse bedrijf TAD, gevestigd in Enschede, in dienst gesteld. De TAD onderhield een lijndienst van Enschede over Losser, Overdinkel en Glane naar Gronau (Dld). Daarnaast verzorgde de TAD een intensief arbeidersvervoer ten behoeve van de Twentse textielindustrie. In de jaren zestig en zeventig begon echter het toerwagenvervoer een steeds belangrijker plaats in te nemen. De carrosserie van TAD 63, met de opvallende "patrijspoorten", was afkomstig van de bekende Belgische carrosseriefabriek Jonckheere en was in grote lijnen gelijk aan het type zoals deze fabrikant dat sinds circa 1970 had ontwikkeld. Van dit carrosseriemodel had de TAD inmiddels al een hele serie touringcars in dienst, alle gebaseerd op het DAF SB-chassis. Deze serie werd dus gecompleteerd met een als VIP-bus uitgevoerde wagen. Zoals het een VIP-bus betaamt, was de 63 comfortabel ingericht. Met een keukentje en een bar en met vier tafeltje plus comfortabele banken in een coupé opstelling. Nadat de bus een aantal jaren buitdienst was geweest, werd hij in 1995 door zijn oude eigenaar geschonken aan de SVA en in beheer gegeven bij de werkgroep Apeldoorn-Arnhem. Om de bus wat praktischer te maken in het gebruik, werd de oorspronkelijke opstelling van de fauteuils gewijzigd en vervielen tijdelijk de tafeltjes. Uiteraard kan e.e.a. altijd weer worden teruggebouwd tot de originele uitvoering als VIP-bus.