Touringcar

Culturele biografie ► Historische context Kort na de tweede wereldoorlog bundelden drie particuliere autobusondernemingen in de provincie Zeeland hun krachten en richtten de Auto Maatschappij "Zeeland" (AMZ) op. Hun openbaar vervoeractiviteiten bleven zij aanvankelijk verrichten onder eigen naam. Het waren Leendertse vanuit Kruiningen, De Muynck vanuit Borssele en De Baar vanuit Wemeldinge. Ook het samenwerkingsbedrijf AMZ begaf zich vanuit zijn vestigingsplaats Goes op die markt en werd vergunninghouder. De niet-lijndienstactiviteiten, die allengs sterk groeiden (vooral door contracten met grote touroperators in het buitenland) werden verder alleen onder de gezamenlijke naam uitgevoerd. De AMZ 165 is aangeschaft door de participant De Baar (inmiddels De Baar en Leendertse) te Wemeldinge. ► Type Op een Leyland-chassis van het type Royal Tiger Cub (met underfloormotor) is door Roset een bijzonder fraaie toerwagencarrosserie van haar model "Bella Vista" (vergelijkbaar met een "Panorama-coach" van Verheul) gebouwd. De wagen heeft één bedrijfsdeur, hetgeen in die tijd voor toerwagens algemeen gebruikelijk was. ► Object De tegen het einde van 1963 gebouwde AMZ 165 is vanaf het seizoen 1964 ingezet voor het vervoer van Amerikanen in opdracht van American Expres door geheel Europa. Dit betrof over het algemeen veeldaagse reizen, waarvoor luxe kwaliteitsmaterieel nodig was. Het object is één van de weinig overgebleven zeer luxe toerwagens, waarmee vanaf de zestiger jaren met name Amerikanen via Nederland naar Europa "gelokt" werden en nederlandse bedrijven hun Europa-trip konden verzorgen. Uitvoering, kleurstelling, opschriften en aankleding van de wagens werden dikwijls bepaald door of in overleg met de opdrachtgever. Als na enkele jaren de technische uitrusting en/of het gewenste aanzien aanpassing behoefden, vond meestal vervanging van dit materieel plaats en volgde inzet t.b.v. binnenlands toervervoer en nog later het groepsvervoer. ► Object als erfgoed Na zijn actieve loopbaan is de AMZ 165 in 1979 als één van de drie van de serie ter bewaring overgedragen aan de SVA. Een ingrijpende restauratie is (2010) nog nodig om de wagen in toonbare staat te brengen. Representatiewaarde ► Schakelwaarde Enige schakelwaarde is gelegen in het feit dat het object laat zien hoe groot de verandering in feite is als particuliere openbaar vervoerondernemingen als gevolg van de ontwikkelingen in deze vervoerssector vanwege lijfsbehoud min of meer genoodzaakt zijn nieuwe initiatieven te ontwikkelen die zoveel mogelijk passen bij of aansluiten op hun oorspronkelijke broodwinning. ► IJkwaarde Het object bezit enige ijkwaarde als representant van de in de zestiger jaren opkomende reisbussen-voor-de-lange-afstand met een hoog comfortniveau. ► Symboolwaarde De AMZ 165 heeft geen bijzondere symboolwaarde anders dan dat het één van de weinige overgebleven wagens is die door de fabriek Roset (met een grote reputatie op het gebied van met name vormgeving) is opgebouwd. Zeldzaamheid Er bestaan nog enkele toerwagens uit de zestiger jaren met een vergelijkbare uitstraling. Het is één van de zeer weinige bussen die van de niet meer bestaande carrosseriefabriek Roset te Bergen op Zoom zijn overgebleven.De AMZ 165 is derhalve op zichzelf zeldzaam, maar in zijn soort niet Staat van het object De AMZ 165 is momenteel (begin 2011)niet presentabel en aan een grondige restauratie toe. Ensemblewaarde Niet van toepassing. Presentatiepotentieel Ontbreekt thans. Na restauratie, met toelichtend verhaal: 1.

Kerninformatie

Sector: wegvoertuigen
Type: Dieselbus Autobussen
Functie of soort gebruik: Personenvervoer (groeps- en toervervoer)
Techniek voortbeweging: Motor: 6-cylinder ondervloer dieselmotor Versnellingsbak: handgeschakeld Remsysteem: luchtdruk Capaciteit: 45 zitplaatsen
Periode gebruik: 1964 - 1979
Bouwjaar: 1963
Fabrikant/Producent/Werf: Chassis: Leyland (Leyland, Groot-Brittannië) Carrosserie: Roset, Bergen op Zoom
Merk & Model: Grote touringcar met horizontale motor in het midden onder de vloer en met in- en uitstapdeur (klapdeur) voor de vooras. Carrosserie met ronde en hoekige vormen (bij de panoramaruiten) en met bagage-imperiaal op het dak. Zitplaatsen op twee rijen dubbele luxe fauteuils. Kleur: licht- en donderblauwe onderzijde en witte raampartij. Diverse chromen sierstrips. Bedrijfsnaam AMZ op een los bord aan de zijkant en naam "Schwarzeck" op het front. Karakteristiek Leyland-embleem op het front (thans niet meer aanwezig)
Bron: NRME

Aanvullende informatie

Zoals overal in het land, begonnen ook in Zeeland in de jaren twintig en dertig allerlei kleine particuliere bedrijven met (aanvullend) busvervoer. De gevestigde stoomtrambedrijven konden bij deze concurrentie niet achterblijven en begonnen eveneens met busdiensten. Deels als vervanging van de stoomtram (die overigens soms werd opgevolgd door trams met dieseltractie), deels in aanvulling daarop. Uiteindelijk verdween overal de tram en ontstond de situatie dat in de meeste delen van Zeeland het busvervoer in handen was van (doorgaans aan de Nederlandse Spoorwegen gelieerde) streekvervoerbedrijven, die hun oorsprong vonden in voormalige trambedrijven. Op Schouwen-Duiveland was dat de RTM (Rotterdamse Tramweg Maatschappij) en op Walcheren de SW (Stoomtram Walcheren, later Streekvervoer Walcheren). In Zeeuws-Vlaanderen waren twee grotere bedrijven actief: de SBM (Stoomtram Breskens-Maldegem) en de ZVTM (Zeeuws-Vlaamse Tramweg Maatschappij). Uiteindelijk zouden al deze maatschappijnen in 1978 samenkomen in één bedrijf: ZWN (NV Streekvervoer Zuid-West-Nederland). Een uitzondering was het busvervoer op Noord- en Zuid-Beveland, gebieden die niet echt een "tramhistorie" hadden. Pas midden jarig twintig, toen de autobus al in opkomst kwam, werden hier tramlijnen aangelegd, die voor het personenvervoer nauwelijks betekenis hebben gekregen. Het vervoer per autobus was hier eigenlijk altijd in particuliere handen geweest. In totaal waren niet minder dan 35 bedrijven en bedrijfjes in dit gebied actief, waarvan er in 1939 overigens nog maar vijf over waren. Drie hiervan besloten in 1946 tot samenwerking richtten in dat jaar de AMZ op, de Auto Maatschappij "Zeeland". Onder deze naam zou voortaan het busvervoer op de Bevelanden worden uitgevoerd. Hoewel voor het publiek één bedrijf en één naam, was De AMZ in feite dus een samenwerkingsverband van drie bedrijven: Leendertse uit Kruiningen, De Muynck uit Borssele en De Baar (later: De Baar & Leendertse) uit Wemeldinge. DE AMZ-bedrijven voerden niet alleen openbaar vervoer uit. Een minstens zo belangrijk deel van hun exploitatie werd gevormd door toer- en groepsvervoer. Zeker toen zij (samen met andere Nederlandse touringcarondernemers) een belangrijke rol gingen vervullen bij het "inkomend toerisme" van met name Amerikanen. Vrijwel de gehele AMZ-toervloot kwam toen in de uitmonstering van AMEXCO, de American Express Company en voor dit vervoer werden met regelmaat fraaie nieuwe toerwagens in dienst gesteld. Ook De Baar & Leendertse, één van de AMZ-participanten, kocht geregeld nieuw materieel en zo kwam er in 1963/1964 een kleine serie van drie toerwagens op een Leyland RTC-onderstel. Deze waren voorzien van een carrosserie met de welluidende naam "Bella Vista", gebouwd door de N.V. Carrosserie Roset, gevestigd in Bergen op Zoom. Roset was een bekend, maar niet heel groot bedrijf. Gemiddeld maakte het zo'n vijftig bussen per jaar, vooral voor een aantal vaste klanten. In 1969 was Roset helaas gedwongen de poorten te sluiten. Qua vormgeving behoorde de toerwagens van Roset volgens velen tot de mooiste dat de Nederlandse busindustrie op dat moment produceerde. Na jarenlang toerwerk te hebben verricht, waarbij onder andere dus ook veel Amerikaanse toeristen werden vervoerd, werd één van de drie Leyland/Rosets, namelijk de 165, eind 1979 overgedragen aan de SVA. Omdat de restauratie op een aantal punten vrij ingrijpend zal moeten zijn, staat deze wagen nog steeds op de wachtlijst om onder handen te worden genomen en is er in de loop der jaren helaas heel weinig aan gebeurd.