Streekbus

Culturele biografie ► Historische context Verheul ontwierp een nieuwe generatie zelfdragende streekbussen waarvan de serieproductie in 1967 begon. In de beginperiode werd uitsluitend gebruik gemaakt van Leyland-componenten, die onder een licht Verheul-frame waren gemonteerd. De typeaanduiding was LVB-668 (=Leyland-Verheul-Bus met een wielbasis van 6.00 m en een 0-680-motor). Kort erna kreeg ook Den Oudsten opdracht vrijwel dezelfde autobussen, eveneens met Leyland-componenten, te leveren. Dit werd het type LOB. Omdat sprake was van een modulaire opbouw, ontstonden gemakkelijk varianten als stadsbussen (typen LVS en LOS) en wagens met een lengte van ca. 10 m (type LOK). Daarnaast werden ook bussen - meestal met gedeeltelijk verhoogd dak en aan weerszijden een schuine raamstijl - als semi-toer-of full-toerwagens uitgerust. Het concept was, ofschoon door de Vereniging van Streekvervoerondernemingen (ESO) uitverkoren als dè standaard streekbus en qua uiterlijk zéér herkenbaar, ook voor niet-ESO-leden vrij verkrijgbaar. DAF had, als alternatief, inmiddels een vrijwel identiek chassis, de DAF MB200, ontwikkeld, dat de eerste jaren was voorzien van dezelfde Leyland-0-680-motor. Een brand legde eind 1970 de "Leyland Motor Corporation NV (v/h Auto-industrie Verheul)" volledig in de as. Het bedrijf werd niet herbouwd. De lopende opdrachten werden uitgevoerd door Domburg en Den Oudsten. Enkele jaren later verdween Leyland van de markt, werd DAF de belangrijkste chassisleverancier en Den Oudsten de belangrijkste carrossier. Voor enkele kleinere series paste men Volvo- of Mercedes-Benz-chassis, bijna alle eveneens met underfloormotor, toe of geschiedde de busopbouw door Hainje, Van Hool, Domburg, Van Rooyen of Jonckheere. Vanaf begin tachtiger jaren kwamen er ook gelede bussen volgens hetzelfde concept. Het oorspronkelijke model is, met latere alternatieven of modificaties (zoals verlaagde middenfries, langere vooroverbouw, zonwerend glas, geplakte ruiten, geknikte stuurkolom, vol-automatische versnellingsbak of, naar wens, met individuele afwijkingen) geleverd tot 1988. Nieuw geleverd van 1967 tot 1988 betekent dat de gebruiksperiode van dit zeer herkenbare bustype zich uitstrekte tot ca. 2005, dus bijna gedurende veertig jaren. Daarmee was dit model in Nederland beeldbepalend voor het streekvervoer en voor een groot deel van de ca. 40 steden, waar een streekvervoerbedrijf het stadsvervoer verzorgde. Het concept werd ook geleverd aan ondernemers in Israël, België en Frankrijk. In totaal zijn meer dan 5500 exemplaren van dit model standaardstreekbus gebouwd, waarvan ruim 1700 op basis van Leyland en meer dan 3500 op DAF-onderbouw. Bijna 7 % kwam van Verheul en ruim 84 % werd door Den Oudsten geleverd. ► Type Het concept van de ZO 5548 is met zijn vele uitvoeringsvarianten en bijna uniforme kleurstelling beeldbepalend geweest voor vrijwel alle streekvervoer in Nederland en het door die bedrijven verrichte stadsvervoer. Het zeer herkenbare concept is van 1967 tot 1988 nieuw geleverd, hetgeen betekent dat de gebruiksperiode van dit bustype zich uitstrekte tot ca. 2005, dus bijna gedurende veertig jaren. ► Object De ZO 5548 is een wagen in gestandaardiseerde lijndienstuitvoering met een lengte van 10 m, een smalle voordeur en een smalle middendeur en alle zitplaatsen vooruitrijdend Verder is voorzien in stuurbekrachtiging, een automatische koppeling en een luchtgeschakelde versnellingsbak. Het object heeft in vrijwel het gehele vervoersgebied van de Zuidooster dienstgedaan als opvolger van de DAF TB 100-wagens (zoals b.v. de ook bewaard gebleven 6778). De laatste 8 jaren van zijn actieve leven is de 5548 ingezet voor gehandicaptenvervoer. ► Object als erfgoed In 1990 werd de ZO 5548 op officiële wijze aan de werkgroep Brabant van de SVA overgedragen. Door de goede zorgen van deze werkgroep, met assistentie van de Zuidooster en haar opvolgers, verkeert de bus in goede conditie. Representatiewaarde ► Schakelwaarde Niet van toepassing.

Kerninformatie

Sector: wegvoertuigen
Type: Dieselbus Autobussen
Functie of soort gebruik: Personenvervoer (streekvervoer)
Techniek voortbeweging: Motor: 6-cylinder ondervloer dieselmotor (164 pk) Versnellingsbak: half-automatisch (luchtbediende 4-versnellingsbak met vloeistofkoppeling) Remsysteem: luchtdruk Capaciteit: 38 zitplaatsen
Periode gebruik: 1971 - 1990
Bouwjaar: 1971
Fabrikant/Producent/Werf: Chassis: Den Oudsten (Woerden) Motor: Leyland (Leyland, Groot-Brittannië) Carrosserie: Den Oudsten (Woerden)
Merk & Model: 5545-4551 - Middelgrote streekbus met horizontale motor in het midden onder de vloer, enkele instapdeur voor de vooras en enkele uitstapdeur voor de achteras. Carrosserie met hoekige en strakke vormen, volgens het toenmalige nieuwe standaard streekbusmodel. Zitplaatsen op twee rijen dubbele banken, bekleed met rood kunstleer. Kleuren: gele zijkanten, met crème raampartij en dak. Grijze baan langs de onderkant en grijze raampartij aan de voorzijde. Donkerblauw modern Zuidoosterlogo op de zijkanten.
Bron: NRME

Aanvullende informatie

Voortbordurend op eerdere ontwerpen, bouwde Verheul in 1967 een type bus dat kan worden beschouwd als de oervorm van de moderne gestandaardiseerde streekbus, zoals deze vele tientallen jaren het beeld bij het Nederlandse streekvervoer bepaalde. Het betrof de befaamde 1000-serie, waarvan destijds de eerste exemplaren werden geleverd aan de NZH. De strakke carrosserie, grotendeels van polyester beplating voorzien, vertoonde trekken van eerdere Verheul-bussen en ook de motor was een oude bekende: de bewezen succesvolle Leyland O.680 motor van ca. 165 pk. Toch was, met gebruikmaking van hetgeen was verkregen uit langdurige onderzoeken en proefnemingen, een moderne, aantrekkelijke en rationele bus ontstaan. Van dit type werden in de loop der tijd grote aantallen gebouwd; aanvankelijk vooral met Leyland-componten en later op basis van een DAF-onderstel. Na het verdwijnen van Verheul was het met name Den Oudsten die zeer grote series standaardbussen bouwde, voor vrijwel alle streekvervoerbedrijven. Met behoud van het oorspronkelijke basisontwerp werden in de loop der tijd ook allerlei varianten gemaakt: korte bussen voor de stadsdienst, bussen in toeruitvoering, gelede bussen, etc. Bovendien evolueerde het uiterlijk, bijvoorbeeld door de toepassing van grotere ruiten, andere koplampen en een gewijzigd front en ook doordat gebruik werd gemaakt van nieuwe technieken, zoals geplakte ramen. Toch was dit niet meer dan het voortborduren op het oorspronkelijke ontwerp en altijd bleef het betreffende voertuig onmiddellijk herkenbaar als "standaardbus". De Zuidooster in Gennep was één van de streekvervoerbedrijven die behalve de normale twaalf meter lange Leyland-Den Oudsten streekbus, ook de korte variant in dienst had. Deze was tien meter lang en had als type-aanduiding "LOK" (Leyland-Den Oudsten kort). In totaal deden 22 stuks dienst bij de Zuidooster, waarvan twee in de speciale toeruitvoering (zie ook SVA-museumbus 5518) en twintig als lijndienstbus. Eén van deze laatste is de 5548, die in 1971 in dienst kwam. In zijn actieve bestaan heeft de bus verscheidene Zuidooster-vestigingen als thuisbasis gehad. Begonnen in het rayon Den Bosch, kwam de wagen later terecht in onder andere Helmond, Eindhoven, Tiel, Haaften en Andelst. Deze laatste drie depôts kwamen in beeld, nadat de Zuidooster de Betuwse Streekvervoer Maatschappij (BSM) had overgenomen. Na een tijdje buiten dienst te hebben gestaan, werd de 5548 vanaf eind 1982 tot begin 1990 ingezet voor het vervoer van gehandicapten ten behoeve van Huize Maria Roepaan in Ottersum, nabij Gennep. Nadat deze tweede periode in het bestaan van de bus in 1990 eindigde, zou er gelukkig nog een derde periode volgen, namelijk die als museumbus. In maart 1990 werd de 5548 met feestelijk vertoon door de directrice van de Zuidooster overgedragen aan de SVA-werkgroep Brabant, die de zorg voor dit "LOKje" zou overnemen. Mede door de assistentie van de Zuidooster en de latere opvolgers van dit bedrijf verkeert de bus in een prima conditie. De "LOKjes" waren de opvolgers van de kleine DAFs, waarvan de SVA ook een exemplaar en ook van de Zuidooster in de collectie heeft (museumbus 6778)

Materiaal

Motor: 6-cylinder ondervloer dieselmotor (164 pk) Versnellingsbak: half-automatisch (luchtbediende 4-versnellingsbak met vloeistofkoppeling) Remsysteem: luchtdruk Capaciteit: 38 zitplaatsen